Որոնք են մեր հասարակության թերությունները

Պետության դիրքորոշումը, դիրքը, կարգերը կախված են հասարակությունից: Առողջ հասարակությունը ունի առողջ պետություն, որը ամեն բանի հիմքն է: Մի փիլիսոփա ասել է. <<Հսարակությունը պետության օրգանիզմն է, այդտեղ յուրաքանչյուրը պետք է կատարի իր գործառույթը>>: Չեմ կարծում, որ աշխարհում կա իդեալական պետություն կամ հասարակություն: Բոլորն էլ ունեն իրենց խնդիրները և դժվարությունները: Ես նույնպես կազմում եմ հասարակության մի մասնիկ: Ինչ-որ չափով համախմբված մի հասարակության մասնիկ: Յուրաքնչյուրս ինչ-որ չափով առանձնանում ենք հասարակությունից, սակայն առանց մեզ հասարակություն գոյություն ունենալ չի կարող:

Սկզբում ցանկանում եմ խոսել մեր հասարակության << ոչ առողջ >> լինելու մասին: Քանի որ մենք չենք կազմում պետության հիմքը, չենք ադապտացվում նրան և վերջապես չունենք  սեփական կարծիք, լսելով ուրիշների կարծիքը, դարձնում ենք այն ճշմարտություն և փաստ և առաջնորդվում դրանով:

Հասարակության 89 %  ապրում է ապրելու համար` չունենալով ձգտում և նպատակ: Հասարակությունը չի պայքարում լավի և պայծառի համար, ընդհակառակը` կամ դոփում է նույն տեղում կամ ետ է գնում: Սա մեր հասարակության հիմնական թերությունն է, որը ոչնչացնելու համար պետք է գնահատենք մեզ, մեր կյանքը և մեզ շրջապատող հասարկությունը: Պետք է փորձենք հասկանալ յուրաքանչյուրիս: Չէ որ մենք մի << ընտանիք >> ենք, որտեղ մեկը մյուսին պետք է օգնի և աջակցի:

Քանի որ մենք ապրում ենք փոքր երկրում  հետևաբար մեր հասարակությունն էլ է փոքր, լուրերը շատ արագ են տարածվում և այդ իսկ պատճառով հասարակությունը յուրաքանչյուր անդամի անձնականը դարձնում է մասսայական:

Ցանկանում եմ տեսնել իմ հասարակությանը գնահատող, ժպերես և անցյալով չապրող:

Image

Դինո Բոցատի

<<Սիրո դեմ>>…իրոք`սիրո դեմ

<<Բայց մի սոսկալի դատարկություն արդեն գոյացել էր իրներսում, անտակ մի անդունդ: Ամիսներ շարունակ, սերը`այդ տարօրինակ դատավճիռը, քնած էր ձևացել`մոլորեցնելով Իրենեին: Ու հիմա, չնչին մի բան բավական եղավ, որպեսզի նորից արթնանար:

Դրսում անցնում են մեքենաները, մարդիկ ապրում են, ոչոք չգիտե մի կնոջ մասին, ով իր տան հատակին մեկնված,որպես մի պատժված երեխա, փչացնելով իր նոր շրջազգեստը, արտասվում է դառնագին: Նա հեռու է, այլևս երբեք չի վերադառնա, ամեն ինչ անօգուտ եղավ>>: Սրանք այս ստեղծագործության տողերն են, որոնք կարդացի եւ ընկա, ընկա երեւակայությանս, երազիս, պատրանքիս մեջ: Ու հանկարծ մտածեցի, թե ինչու են մարդիկ ցանկանում սիրել, ինչու, սիրում են, որ տանջվեն, ապրեն հիշողություններով:

Ես չեմ ցանկանում սերը համարել դատավճիռ, սակայն ուզեմ- չուզեմ, դա դատավճիռ է՝ մեծ դատավճիռ՝ մահվան դուռ, կարոտած սիրտ, կարոտած հոգի, որ սպասում է ու սպասման մեջ տեսնում գույն, բայց ինչ գույն, սեր գոյություն չունի… չեմ հավատում ՍԵՐ կոչվածին, ատում եմ սերը: Այնքան եմ ատում, որ սեր բառը լսելիս ցանկանում եմ գնալ ու էլ չգալ, գնալ հեռու այնտեղ, որտեղ սեր չկա… անէանամ այնտեղ, որտեղ չկա այդ զգացմունքը, գնամ այնտեղ, ուր էլ չկան սիրահար զույգեր, որոնց նայելիս ցանականում եմ բղավել՝ հարվածել…մեռնել…միգուցե այդտեղ խանդն է խոսում…Չգիտեմ:

Այս անգամ էլ Բոցատին ապացուցեց իր գրվածքների ուժը, որոնք կարդալիս դրանք մտնում են հոգուդ մեջ եւ խառնում են այն, խառնում, մինչեւ այն, որ ստիպում են ինքնաարտահայտվես ու պրծնես էդ հուզմունքից:

<<Հիշողություւներ, որոնք երբեք չեն ջնջվի

Կգնամ, կանհետանամ, էլ ետ չեմ գա…

Կմոռանամ…>>

Ասեք, որ այս խոսքերն, ասես, նույն ստեղծագործության շարունակությունը լինեն: Ստեղծագործությունը սիրում էր, ատում էր, մեռնում էր, մոռանում էր…մոռացավ….էլի հիշեց ու էլի կեղտոտեց իր գեղեցիկ՝ արդեն իսկ սիրուց մահացած հոգին… բայց մի- փոքր երեւույթ հիշեցրեց էդ <անտեր> հուշին, ու հուշը եկավ…եկավ ու էլ չգնաց, մնաց մինչեւ այն ժամանակը երբ նորից, նոր էջից ուժ կգտնես ու կսկսես նորից ապրել, մոռանալ, շարունակել, շարունակել ապրել…

Image

Հովհաննես Թումանյան

ՍԻ՛ՐՏ

Դու գիտես մենակ ճամփեն երկնքի,

Դու գիտես գաղտնիքն երջանիկ կյանքի,

Դու գիտես ամենն ամենից առաջ,

Քո խոսքն է օրենք ամեն օրենքի:

 

Սիրտ այնքան լավն ես, բայց միեւնույն ժամանակ այնքան վատը, որ ամեն անգամ լսում եմ քեզ ու անում եմ այն ինչ ենթագիտակցությունս թույլ չէր տա: Լսում եմ քեզ, անում եմ այն իչը թելադրրում ես ինձ, բայց ինչի, ինչի…չգիտեմ: Բայց լավն ես  նրանով, որ թույլ ես  տալիս թռչել, ապրել, զգալ ամենավերին զգացմուքը՝ սերը: Թույլ ես տալիս երջանկանալ, դժբախտանալ, մեռնել, վերակենդանանալ, զգալ, շնչել:  Դու ունես մեկ թշնամի դա գիտակցությունն է, որ միշտ ամեն պահի հակառակն է ասում, բայց մեկ է ես լսում եմ քեզ: Դու՝ ես եմ:Սերը դա ցավ է ու տառապանք, ամոթ, զմայլանք, դրախտ ու դժոխք, սերը դա կյանքի ուրախությունն է ու թախիծը, ազատությունն ու ստրկությունը, հոգու խաղաղությունն ու խռովքը:

 

Էնքան շատ են ցավերն, ավերն իմ սրտում,
Էնքան տրտում կորած լավերն իմ սրտում…
Չեմ էլ հիշում չար ու խավար էս ժամին`
Երբ են փայլել ուրախ օրերն իմ սրտում:

Յուրաքանչյուրիս սրտը պայքար է: Պայքարում տեղի են ունենում և հաղթանակներ և պարտություններ: Երբեմն չենք նկատում հաղթանակները, բայց երբ տեղի են ունենում պարտություններ ցավ ենք ապրում: Չգիտենք գնահատել և տոնել այդ հաղթանակը: Բայց երբ մեր սիրտը տխուր և խամրած է, մենք չենք նկատում այն մեծ ուրախությունը որ արդեն ներս է մտել առանց թակելու: Բայց երբ նկատում ենք այդ անկոչ հյուրին, մոռանում ենք անկումները և դիմավորում նրան:

 

 

Վերջացա՜վ…
Կյանքս մաշվեց, վերջացա՜վ.
Ինչ հույս արի` փուչ էլավ,
Ինչ խնդություն` վերջը ցա՜վ:

Հույս… հույս ունենալով կատարում ենք տարբեր փորձություններ, հաղթահարում ենք դրանք մեծ հույսով, որ ամեն ինչ առջևում է: Երբ ունես նպատակներ և ցանկություններ, որոնք ի կատար չեն ածվում, մարում է այդ <<հույս>> ասվածը: Կարծես հոգնում ես կյանքից և կարծում, որ այն <<վերջացել է>>: Այո… կարծում ես: Բայց ոչ, իրականում այն դեռ շարունակվում է, մարել է միայն այդ պահին: Ամեն անկումից հետո բոլորն էլ այդպես են կարծում: Բայց արդյո՞ք կյանքը ավարտվում է մի անկումից: Ոչ այն շարունակվում է և կավարտվի այն պահին, երբ գա ճիշտ ժամանակը: Ամեն խնդությունից հետո ցավ չի գալիս, իսկ եթե գալիս է ապա մոռացվում է:

 

Ահա այն քառյակները, որոնք ես առանձնացրել եմ Թումանյանից: Դրանք ինձ դուր եկան իրենց պարզությամբ ու ասելքիով: Այն ասելիքով, որը հոգեհարազատ էր նաեւ ինձ: Որոնք նաև ես ապրել եմ:

 Image

Իմ պատկերացրած իդեալական քաղաքը

Սիրում եմ իմ քաղաքը: Քաղաքը կարծես մեծ տուն լինի, որտեղ ապրում են շատ տարբեր մարդիկ, բայց միևնույն ժամանակ շատ նման: Պետք է կարողանաս գնահատել քո քաղաքը, որպեսզի այն դառնա սիրելի: Ես գնահատում եմ այն, չնայած, որ այն ունի շատ թերություններ: Յուրաքանչյուրը կուզենար ստեղծել և միևնույն ժամանակ ապրել իր իսկ ստեղծած քաղաքում: Սակայն դա անհնար է: Մենք ինքներս պետք է մեր ուժերի չափով փորձենք դարձնել այն այնպիսին, ինչպիսին ուզում ենք:

Կառուցելով իմ քաղաքը, որը ինձ համար իդեալական քաղաք է, մտածում եմ ոչ միայն իմ մասին, այլ նաև բոլորի, քանի որ այդ քաղաքում չեմ ապրելու միայնակ: Իմ քաղաքը չի լինի մեծ և ճնշող, քանի որ չեմ սիրում մարդաշատ և աղմկոտ քաղաքներ: Իմ քաղաքում պետք է լինեն շատ հետաքրքիր վայրեր բոլորի համար: Իմ քաղաքը մաքուր է և գեղեցիկ: Կան շատ շենքեր և նորակառույց և հին ոճով:

Այնպես կստեղծեմ իմ քաղաքը, որ այնտեղ երբեք անձրև չգա կամ գա միայն գիշերը, քանի որ զզվում եմ անձրներից կամ սիրում եմ, երբ գիշերն է անձրև գալիս: Ամեն ինչ կլինի միայն ճիշտ և արդար: Բոլորի իրավունքները կլինեն պաշտշանված: Կլինեն շատ ժամանցի վայրեր, որպեսզի աշխատանքից հոգնած մարդիկ կարողանան լիցքաթափվել: Ամենակարևորը մոռացա, քանի որ ես սիրում եմ համեղ ուտել, բայց չգիրանալ, իմ քաղաքում կպատրաստեն շատ համեղ ուտեսնտներ, որոնք չեն թույլ տա մարդկանց գիրանալ, բայց միևնույն ճամանակ կլինեն շատ համեղ:

Քաղաքի բնակիչները կլինեն բարի, միշտ ուրախ, կենսախինդ և բարեհամբույր: Իմ քաղաքում չեն լինի հանցագործներ, այդ դեպքում նաև չեն լինի ոստիկաններ, քանի որ նրանք լարվածություն են ստեղծում քաղաքում: Իմ քաղաքում բոլորը կլինեն խելացի, մեկ տեղ նաև կյանքով լի: Չեն լինի այնպիսի մարդիկ, ովքեր անիմաստ են ապրում իրենց կյանքը:

Իմ քաղաքում չեն լինի խնդիրներ, բոլորը կլինեն ապահովված: Չեմ կարծում, որ բոլորը կլինեն հավասար, քանի որ կյանքի ընթացքում մարդիկ պետք է հասնեն ինչ-որ բաների: Քաղաքս կլինի հումորի քաղաք, քանի որ ինքս շատ կատակասեր և ուրախ մարդ եմ և տանել չեմ կարողանում տխուր և միատոն մարդկանց: Քաղաքի տոները բնակիչները կնշեն միասին և ուրախ:

Այսքան խոսում եմ իմ պատկերացրած քաղաքի մասին, սակայն չեմ դժգոհում իմ քաղաքից, քանի որ սիրում եմ այն: Այն շատ քիչ բանով է տարբերվում իմ պատկերացրած քաղաքից: Եթե ինձ տրված լիներ ստեղծել մեր քաղաքը , նախ ես կստեղծեի այն այնպես, որ ոչ ոք չլքեր այն, քանի որ դու ծնվել և մեծացել ես այստեղ: Երբեք չեմ լքի այն քաղաքը, որտեղ ապրում եմ և հատկապես այն քաղաքը, որը ես եմ ստեղծել: Պետք է սիրել ամեն մի անկյունը քաղաքի և փորձել այն դարձնել քոնը:

Image

Իշխանություն

 

Ի՞նչ է իշխանությունը: Ո՞վ  և ինչպե՞ս է հասկանում այս արտահայտությունը: Միթե մենք բոլորս << իշխաններ>> ենք, թե <<իշխանը>> մեկն է: Իշխանությունը հնարավորություն է տալիս ղեկավարելու: Իշխանությունը տալիս է հնարավորություն կառավարելու, ազդելու շրջապատի վրա: Իշխանության միջոցով մարդիկ հասնում են փառքի, իրագործում են իրենց նպատակները և երզանքները: Լավ է հնչում <<իշխանություն>> ,<< իշխել>> :

Յուրաքանչյուրն էլ ցանկանում է լինել իշխող և իշխել` թե մարդկանց,  թե պետությանը: Սակայն ոչ բոլորն են կարող իշխել : Իշխանություն ձեռք բերելուց առաջ պետք է ձեռք բերես իշխելու կարողություն: Բերեմ շատ հասարակ օրինակ մեր առօրյայից: Տնօրենը իշխանություն ունի իր աշխատողների վրա, ինչ-որ չափով մայն էլ ունի այդ իշխանությունը իր երեխայի վրա: Մենք բոլորս, մեր ամբողջ կյանքի ընթացքում, փորձում ենք և ձգտում ենք հասնում մեր նպատակներին և այդ նպատակներից մեկն էլ այն է, որ ձգտում ենք իշխանության: Ես ինքս չեմ սիրում իշխել մարդկանց: Համարում եմ այն մարդու մեջ բացասական կողմ : Պետք է կարողանաս իշխել, կառավարել նախ ինքդ քեզ, հետո նոր մյուսներին : Ես պատրաստ չեմ իմ ձեռքը վերցնել իշխանությունը:  

Եթե չլիներ իշխանություն, ապա ամեն ինչ այլ կերպ կլիներ: Ամեն ինչ դշվար և բարդ կլիներ: Իշխանությունը օգնում է մեզ ապրել ճիշտ , առանց սխալների և օրենքներով:  Չնայած, որ իծշխանությունը ունի բացասական և դրական կողմեր, պետք չէ փնտրել և գտնել նրա մեջ միայն բացասականը : Լինում են պահեր, երբ մենք ինքներս բողոքում և դժգոհում ենք մեր իսկ իշխանությունից, սակայն չենք մտածում, որ այն գործում է միայն մեր օգտին:

 Փորձեք ամեն ինչին նայել դրական , հատկապես իշխանությանը: Հիշեք, մենք բոլորս ինչ-որ չափով կախված ենք իշխանությունից, և եթե այն մեզ չի գոհացնում մենք կարող ենք ինքներս փորձել փոխել այն:

 Image

Ռեյ Բրեդբերի. Ոչ ցերեկ է, ոչ գիշեր. կամ ատում եմ քեզ՝ հիշողություն

Կարդացի տվյալ գրվածքը, որը կարծես թե ինձ դուր եկավ: Դուր եկավ նրանով, որ այն իր մեջ չեր պարունակում սուտ՝ այն մեծ սուտը, ոչ ռեալ խոսքերը, որը համարյա թե կա շատ գրվածքների մեջ:

 «Հիշողությունները ոզնու ասեղների նման մի բան են: Գրողը տանի այդ ամենը: Հեռու հիշողություններից: Նրանք մարդուն դարձնում են դժբախտ, լացացնում են, խանգարում աշխատել»: Ահա այն թևաոր նախադասությունը, որը ես առանձնացրել եմ տեքստի միջից: Իսկապես, որ հիշողությունները կարող են լինել այնքան սուր, որ ամեն անգամ վերհիշելիս ասեղի նման ծակծկեն սիրտդ և ստիպեն զգալ այն ամենը, ինչ զգացել ես անցյալում, գրողը տանի դրանք իրոք, որ նման են ոզնու: Սակայն մեր ուղեղի արխիվները  փորփրելիս  գտնում ես այնպիսի հիշողություններ, որոնք նապաստակի մորթու նման փափուկ են և կարողանում են քեզ նստեցնել և փափուկ հասցնել այտեղ, որտեղ դրանք են՝ երազանքներով լի հիշողությունները:

Հիշոություններ՜, հիշողություններ,՜ Հիշողություններ՜, ինչ եք՞ անում մարդկանց հետ, հասցնում ընդհում մահվան: Սակայն ինչ անի այդ խեղջ ու կրակ հիշողությունը, եթե մարդն է ստիպում ինքն իրեն հիշել դրանք  առանց խղճի խայթ զգալու իր իսկ մտքի հանդեպ: Ահա և վերջ հիշեցի վերջացրի և ինչ՝դատարկաբանություն թե՞ ամողջ մի կյանք ամփոփված մեկ հիշողության մեջ:

Տեքստի հերոսը հիշողությունը համարում էր դատարկ մի երևույթ և չէր էլ մտածում դրանց մասին: Նա ապրում էր մի աշխարհում, որտեղ կյանքը միշտ մոխրագույն էր: Եվ նա ցույց էր տալիս թե իրեն իրոք դուր է գալիս այդ սևը, մուգը, սակայն ամեն կեղծիք մի օր ավարտվում է: Նա էլ ավարտեց և իր կեղծիքը տարավ իր հետ ինչ- որ տեղ, որը հաստատ ավելի լավն էր քան իր մուգ կյաքնը: Հերոսը չուներ անուրջ, չուներ երևակայություն, չեր թռչում երազանքներով, եւ ծիծաղում էր նրանց վրա, ովքեր հավատում էին հրաշքներին և իրոք ուներ երազանք: Իրոք որ  այս սուտ հասարակությունում ապրող մարդը, ինչքան հիասթափված պետք է լինի կյանքից, որ հենց կյանքին անվանի դատարկություն: Դատարկություն՝ երկնային, երկրային այն գեղեցիկ աշխարհի մեջ, որտեղ մենք ապրում ենք ավելի ճիշտ գոյատևում մեր իսկ կեղծիք համարվող երազներով:

Վերջում կասեմ այն տողը, որը ամբողջովին կեզրափակի խոսքս՝ Հիշողությունները երբեք չեն ջնջվում, պահվում են մեր ուղեղում այնքան ժամանակ մինչև ինքդ չես ցանկանում ազատվել դրանցից, իսկ կջնջնվեն արդյոք՝ դա արդեն հարցի մյուս կողմն է: